-
Przewlekle zapalenie zatok
Zatoki przynosowe to przestrzenie powietrzne, położone obustronnie w bezpośrednim sąsiedztwie jam nosa. Wyróżnia się cztery parzyste zatoki przynosowe. Są to: zatoka szczękowa, czołowa, klinowa i sitowa. W rozwoju embrionalnym powstają one jako wpuklenia błony śluzowej jam nosa w kierunku sąsiadujących kości. Od tych kości przyjmują także swoje nazwy Wnętrze zatok przynosowych wysłane jest błoną śluzową, która stanowi przedłużenie błony śluzowej jamy nosa. W związku z tym proces zapalny obejmujący błonę śluzową zatok nie może być traktowany odrębnie od infekcji toczącej się w jamach nosa i odwrotnie. Jest to proces zawsze, choć z różnym nasileniem, obejmujący zarówno jamy nosa, jak i zatoki przynosowe. Zapalenie zatok jest bardzo częstym rozpoznaniem w praktyce zarówno lekarzy rodzinnych, jak i otolaryngologów. Ocenia się, że rocznie ostre ropne zapalenie zatok dotyka 10-15% społeczeństw Europy. W Niemczech stwierdza się ponad 6 milionów przypadków ostrego ropnego zapalenia zatok każdego roku. W USA liczba ta sięga 20 milionów. Jest to także jedna z częstszych dolegliwości wymagających stosowania antybiotykoterapii. We Francji około 7% wszystkich antybiotyków jest przepisywana w celu leczenia zapalenia zatok. W USA na leczenie zapalenia zatok wypisywane jest 7-12% wszystkich leków przeciwbakteryjnych. Poza tym ostre i przewlekłe zapalenie zatok znajduje się pośród 10. stanów chorobowych, które wpływają na wzrost kosztów pracy w USA.
Wyróżnia się:- zapalenie podostre – określa się jako trwające od 4 do 12 tygodni. Uważa się, że regeneracja błony śluzowej zatok po takim okresie choroby jest możliwa i nie dochodzi do zmian przetrwałych.
- przewlekłe zapalenie zatok – to proces który trwa dłużej niż 12 tygodni. Zwykle jest on efektem nieprawidłowo leczonego ostrego (często nawracającego) lub podostrego zapalenia zatok.
- zaostrzenie przewlekłego zapalenia zatok – występuje wówczas, gdy stan stacjonarny, charakterystyczny dla obrazu przewlekłego zapalenia zatok nagle ulega pogorszeniu, z zaostrzeniem objawów, gorączką, nasileniem dolegliwości bólowych. Po odpowiednim leczeniu następuje powrót do stanu wyjściowego (lecz nie do pełnego zdrowia).
Uznaje się, iż przewlekłe zapalenie zatok to takie, które pomimo leczenia nie kończy się w pełni po 12 tygodniach [Tabela 1]. Uważa się, iż jest ono następstwem nieleczonego lub niewłaściwie leczonego ostrego zapalenia zatok przynosowych. Ważne jest jednak, iż większość chorych, u których leczenie farmakologiczne ostrego zapalenia zatok nie przynosi zamierzonych efektów i przechodzi w proces przewlekły, to osoby, które posiadają istotne nieprawidłowości w budowie anatomicznej jam nosa i ujść zatok. Należy więc pamiętać, że przedłużanie się ostrego czy podostrego zapalenia zatok przynosowych jest w dużej części przypadków spowodowane nieprawidłowościami anatomicznymi, które dodatkowo utrudniają drenaż wydzieliny z zatok. Do najczęściej występujących patologii, które mogą być stwierdzone w badaniu laryngologicznym bądź radiologicznym są: skrzywienia przegrody nosa, patologie dotyczące małżowiny nosowej środkowej i dolnej, puszki sitowej, wyrostka haczykowatego. Objawy choroby są podobne do objawów w ostrym zapaleniu, jednak dolegliwości bólowe są znacznie mniej nasilone, rzadko określane jako ostre czy przeszywające, a raczej tępe, ćmiące, rozpierające. Chory poszukuje pomocy zwłaszcza w okresie zaostrzeń choroby, kiedy objawy stają się bardziej dolegliwe. Podstawową przyczyną choroby jest upośledzenie drożności ujść zatok do jamy nosa. Przewlekający się zastój powoduje szereg niekorzystnych zjawisk, które doprowadzają w rezultacie do uszkodzenia nabłonka migawkowego i pogrubienia błony śluzowej. Powoduje to dalsze zaleganie wydzieliny i na zasadzie błędnego koła niszczy nabłonek oddechowy. W obrazie histologicznym błony śluzowej dominuje naciek eozynofilowy. Stwierdza się podwyższony poziom GM-CSF, IL-6, IL-8. Produkty metabolizmu bakterii kolonizujących błonę śluzową dodatkowo upośledzają czynność nabłonka. Prowadzi to do jego przerostu, podnabłonkowego zwłóknienia, przerostu komórek kubkowych. Rozpoznanie przewlekłego zapalenia zatok przynosowych stawiane jest początkowo na podstawie badania podmiotowego i oceny w rynoskopii przedniej. Spełnianie warunków niezbędnych do rozpoznania [Tabela 1] może być wskazaniem do wykonania diagnostyki radiologicznej w celu potwierdzenia rozpoznania. Niezbędne jest wówczas badanie tomografii komputerowej nosa i zatok, zwykle wykonywane w płaszczyźnie czołowej. Na zdjęciu takim możliwa jest ocena zarówno nieprawidłowości w obrębie jamy nosa, jak i stan błony śluzowej i ścian wszystkich zatok przynosowych.